Een bestaande haag in een kleintuin valt in veel gevallen onder de zogeheten bestandsschutz: de bescherming van al aanwezige beplanting die niet zomaar verwijderd hoeft te werden, ook als ze strikt genomen niet aan de huidige regels voldoet. Of jouw haag onder die bescherming valt, hangt af van wanneer hij is geplant, welke soort het is en wat er in het pachtcontract en de tuinregels staat.
Wat betekent bestandsschutz voor hagen in de kleintuin?
Bestandsschutz betekent letterlijk „bescherming van de bestaande toestand“. In de context van kleingärten houdt het in dat een haag of heester die al stond voordat een nieuwe regel of nieuwe pachtovereenkomst van kracht werd, voorlopig mag blijven staan. De pachter hoeft hem niet te verwijderen puur omdat de regels sindsdien zijn aangescherpt. Zodra de haag echter ingrijpend wordt gewijzigd, verplaatst of vernieuwd, vervalt die bescherming. Daarna gelden de actuele regels voor de soort, de hoogte en de ligging.
In de praktijk komt dit het vaakst voor bij oudere kleingärten waar decennialang dezelfde hagen stonden. De tuinvereniging constateert bij een controle dat de haag technisch te hoog is of uit een niet-toegestane soort bestaat, maar kan hem niet zonder meer laten verwijderen als hij er al stond vóór de huidige regels. De bewijslast ligt dan wel bij de pachter: het helpt om foto’s, oudere pachtovereenkomsten of getuigenverklaringen te hebben die aantonen dat de haag al lang aanwezig is.
Welke hagen zijn in een kleintuin sowieso niet toegestaan?
Bestandsschutz beschermt bestaande situaties, maar heeft grenzen. Bepaalde plantensoorten zijn in kleingärten principieel verboden, ongeacht hoe oud de haag is. Dat geldt voor niet-inheemse, invasieve soorten die de omgeving kunnen schaden. Een haag van Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) of reuzenberenklauw valt nooit onder bestandsschutz, omdat de wetgeving rond invasieve exoten voorrang heeft.
Naast invasieve soorten gelden er regels over welke sierstruiken überhaupt zijn toegestaan. Volgens richtlijnen van onder meer de Landesverband der Gartenfreunde geldt dat sierstruiken voor hagen alleen mogen worden gebruikt als ze van nature beperkt in hoogte blijven, of door regelmatig snoeien op de toegestane hoogte te houden zijn. Soorten die in de vrije natuur meters hoog worden en moeilijk in bedwang te houden zijn, worden afgewezen, zelfs als ze er al jaren staan.
Hoogte en ligging: de concrete grenzen
Voor nieuwe hagen gelden in de meeste kleingärtenverordnungen en pachtreglementen vaste maximale hoogtes. In veel gevallen is dat 1,20 meter aan de grenzen met buren of paden, en soms maximaal 1,80 meter aan de buitengrenzen van het complex. Een bestaande haag die deze maten overschrijdt, kan via bestandsschutz tijdelijk gedoogd worden, maar de vereniging mag wel eisen dat je hem bij het eerstvolgende snoeimoment terugbrengt tot de toegestane hoogte. Dó dat niet, dan kan de bescherming vervallen en volgt een formele aanschrijving.
De afstand tot het tuinpad of de erfgrens telt ook mee. Een haag die op de grens staat of daar overheen groeit, moet hoe dan ook gesnoeid worden, ongeacht de leeftijd. Bestandsschutz geldt voor de aanwezigheid van de haag, niet voor elke centimeter groei die hij sindsdien heeft doorgemaakt.
Wanneer vervalt de bestandsschutz?
Er zijn een paar situaties waarin de bescherming van een bestaande haag automatisch vervalt:
- Je vervangt de haag (volledig of gedeeltelijk) door een andere soort.
- Je rooit de haag en plant hem opnieuw, ook op dezelfde plek.
- De pachtovereenkomst wordt beëindigd en een nieuwe pachter neemt de tuin over. De nieuwe pachter moet dan voldoen aan de huidige regels.
- De tuinvereniging stelt een overgangstermijn in die inmiddels verlopen is.
In het laatste geval geven sommige verenigingen bij een nieuw reglement een overgangstermijn van enkele jaren, waarbinnen bestaande hagen alsnog in orde gemaakt moeten worden. Na die termijn is de bestandsschutz definitief voorbij.
Wat te doen als de vereniging jouw haag wil laten verwijderen?
Krijg je een schriftelijke aanschrijving? Reageer dan ook schriftelijk en onderbouw dat de haag al stond vóór de betreffende regel. Verzamel bewijs: foto’s met datum, een oude luchtfoto, een verklaring van een vorige pachter, of een vermelding in een ouder pachtcontract. Dien een formeel bezwaar in bij het bestuur van de vereniging.
Kom je er niet uit, dan kun je terecht bij de Schlichtungsstelle van de regionale kleingartenbond. Dat is een bemiddelende instantie die dit soort conflicten zonder rechter probeert op te lossen. Een advocaat inschakelen is een volgende stap, maar in de praktijk worden de meeste hagenkwesties via de bond opgelost.
Samengevat: bestandsschutz voor een haag in de kleintuin is reëel, maar niet onbeperkt. Hij beschermt wat er al stond, niet wat er sindsdien bijgegroeid is of wat je zelf veranderd hebt. Zorg voor bewijs van de ouderdom van je haag, houd je aan de snoeiregels en spreek bij twijfel tijdig met het bestuur, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.