De DDR kende verschillende vaste typen gartenlauben (tuinhuisjes of weekendhuisjes), waarvan de WL 24 de bekendste is. Deze gestandaardiseerde types werden centraal ontworpen en in de hele DDR gebouwd, zodat materiaalgebruik en productie makkelijk te plannen waren. Wie zich verdiept in DDR gartenlaube typen, stuit al snel op een beperkt aantal officiële modellen die steeds terugkomen.
De huisjes werden ook wel „Datsche“ of „Datscha“ genoemd, afgeleid van het Russische woord voor een eenvoudig buitenverblijf. Ze stonden op volkstuincomplexen door het hele land en waren voor veel DDR-burgers de enige manier om een eigen stukje groen en een eigen plek buitenshuis te hebben.
Wat zijn de belangrijkste DDR gartenlaube typen?
De bekendste en meest verspreide DDR gartenlaube typen zijn de gestandaardiseerde „WL“-series. De afkorting WL staat voor „Wochenendlaube“ of weekendhuisje. Het meest bekende model is de WL 24. Het getal verwijst naar het vloeroppervlak: 24 vierkante meter. Dat was ook meteen het wettelijke maximum dat in de DDR voor een tuinhuisje was toegestaan.
Naast de WL 24 bestonden er varianten met een iets andere indeling of uitvoering, maar de basisafmetingen bleven vrijwel altijd gelijk. De reden daarvoor is simpel: de overheid stelde via de wetgeving op volkstuinen (de „Kleingartenverordnung“) strikte regels aan de maximale grootte van een laube. Een huisje groter dan 24 m² was niet toegestaan als tuinhuisje binnen een volkstuincomplex.
Kenmerken van de WL 24
De WL 24 is een eenvoudig rechthoekig huisje van meestal 4 bij 6 meter. De constructie is licht: houten skelet met houten buitenbekleding of soms een combinatie van hout en eenvoudig plaatmateriaal. Het dak is meestal een zadeldak of een plat dak, afhankelijk van de lokale uitvoering en het bouwjaar.
Van binnen had de WL 24 doorgaans een kleine woonruimte, een slaapgedeelte en soms een klein keukentje. Luxe voorzieningen zoals stromend water of centrale verwarming ontbraken vrijwel altijd. Verwarming gebeurde met een kachel op hout of kolen. De huisjes waren bedoeld voor weekendgebruik in de zomermaanden, niet voor permanente bewoning.
De bouwkwaliteit verschilde per complex en per bouwer. Omdat materialen in de DDR schaars waren, werd er veel geïmproviseerd. Twee WL 24-huisjes van dezelfde serie kunnen er in de praktijk toch heel anders uitzien door de persoonlijke aanpassingen die eigenaren in de loop der jaren maakten.
Andere typen en varianten
Naast de bekende WL 24 circuleren in de praktijk ook benamingen als „Typ 60“ of andere aanduidingen die verwijzen naar specifieke serieproducties of lokale ontwerpen. Deze varianten kwamen minder voor dan de WL 24 en zijn minder goed gedocumenteerd. Sommige volkstuincomplexen werkten met huisjes die door lokale combinaten of coöperaties werden geproduceerd, met kleine afwijkingen in ontwerp.
Er bestonden ook bredere „bungalow“-types die op een aparte kavel buiten volkstuincomplexen stonden en niet onder dezelfde strenge maatregels vielen. Die vallen strikt genomen buiten de categorie gartenlaube, maar worden in de volksmond vaak op dezelfde manier behandeld. Het onderscheid is belangrijk bij taxaties en bij het beoordelen van de huidige juridische status van een pand.
Waarom zijn de DDR gartenlaube typen vandaag nog relevant?
Veel van deze huisjes staan er nog steeds. Op volkstuincomplexen in het voormalige Oost-Duitsland tref je ze bij tientallen aan. De vraag naar deze objecten is ook bij vastgoedtaxateurs en erfgenamen actueel: wat is zo’n huisje waard, en voldoet het nog aan de huidige eisen van de Kleingartengesetz?
De WL 24 en vergelijkbare types worden regelmatig getaxeerd door gespecialiseerde vastgoeddeskundigen. De waarde hangt sterk af van de staat van onderhoud, de ligging van het complex en de vraag of er moderniseringen zijn doorgevoerd. Omdat het gaat om typebouw met gestandaardiseerde afmetingen, is de vergelijking met andere objecten van hetzelfde type relatief eenvoudig.
Een valkuil bij de aankoop of overname van een DDR gartenlaube is dat eigendomsrecht en gebruiksrecht van de grond gescheiden kunnen zijn. De grond behoort vaak toe aan de volkstuinvereniging of een gemeente, terwijl het huisje zelf eigendom is van de gebruiker. Dat heeft gevolgen voor de verkoopwaarde en de overdracht.
De DDR gartenlaube typen, en de WL 24 in het bijzonder, zijn daarmee meer dan alleen een stukje Oost-Duitse architectuurgeschiedenis. Ze zijn nog steeds een praktisch en juridisch onderwerp voor iedereen die met dit soort objecten te maken krijgt.