Blog

Een kleingarten is in Duitsland wettelijk beperkt tot maximaal 400 vierkante meter. Is jouw perceel groter dan dat, dan valt het niet meer onder de definitie van een kleingarten volgens het Bundeskleingartengesetz (BKleingG). Dat heeft concrete gevolgen voor wat je mag bouwen, hoe je het mag gebruiken en welke regels gelden.

Of je nu een perceel beheert van 450, 600 of 800 vierkante meter: zodra je over de grens van 400 m² gaat, verandert de juridische status van je tuin. Dat is geen detail, maar een verschil dat bepaalt welke rechten en plichten je hebt.

Kleingarten größer als 400 qm: de wettelijke grens uitgelegd

Het Bundeskleingartengesetz stelt duidelijk dat een kleingarten niet groter mag zijn dan 400 vierkante meter. Die grens is niet willekeurig. De wet is bedoeld om tuinen toegankelijk te houden voor mensen zonder eigen tuin, en om grootschalig gebruik als tweede woning te voorkomen. Zodra een perceel groter is dan 400 m², valt het buiten deze bescherming en buiten de bijbehorende regulering.

Binnen de 400 m² geldt bovendien een verplichting: een derde van de oppervlakte moet gebruikt worden voor de teelt van groenten, fruit of andere eetbare gewassen. Ook de tuinhut (Laube) is aan strikte eisen gebonden: maximaal 24 vierkante meter inclusief Dachüberstand, en niet geschikt voor permanent bewoning. Bij een perceel groter dan 400 m² gelden deze eisen niet automatisch meer.

Wat is een Erholungsgarten?

Een perceel dat groter is dan 400 m² valt in de meeste gevallen onder de categorie Erholungsgarten of Freizeitgarten. Dat is geen kleingarten in juridische zin, ook al lijkt het er in de praktijk sterk op. Het verschil zit in de regels die gelden:

• De oppervlakte mag groter zijn dan 400 m².
• Er geldt geen verplichting om een deel voor voedselproductie te gebruiken.
• De tuinhut mag groter zijn dan 24 m², afhankelijk van de lokale bouwregels.
• Je hebt geen recht op de huurprijsbescherming die het BKleingG biedt aan echte kleingartenhouders.
• De verhuurder kan de huurprijs vrijer bepalen.

De grens tussen een kleingarten en een Erholungsgarten is dus niet alleen een kwestie van oppervlakte. Het bepaalt ook welke wettelijke bescherming je hebt als huurder, en wat je op het perceel mag neerzetten of bouwen.

Wat mag je bouwen op een perceel groter dan 400 m²?

Op een Erholungsgarten gelden de landelijke regels van het BKleingG niet, maar dat betekent niet dat je zomaar alles mag bouwen. In plaats daarvan bepalen de gemeente, het bestemmingsplan (Bebauungsplan) en eventueel de Kleingartenverein of verpachter wat is toegestaan. Concreet betekent dit:

• Controleer het bestemmingsplan van je gemeente. In veel gebieden zijn tuinpercelen aangemerkt als Grünfläche of Gartenland, waar bebouwing sterk beperkt is.
• Vraag bij de gemeente of een bouwvergunning nodig is voor een grotere tuinhut of schuur.
• Bekijk de huurovereenkomst of pachtovereenkomst zorgvuldig. Daarin kunnen extra beperkingen staan die verder gaan dan de wet.

In de praktijk zien veel Kleingartenvereinen een perceel groter dan 400 m² streng toe, zelfs als het formeel een Erholungsgarten is. Ze hanteren hun eigen tuinreglement, dat aanvullende eisen kan stellen aan onderhoud, bebouwing en gebruik.

Huurprijsverschil: kleingarten versus groter perceel

Dit is een punt dat veel mensen onderschatten. Bij een erkende kleingarten is de pachtprijs wettelijk gemaximeerd: het BKleingG koppelt de maximale pacht aan de landbouwwaarde van de grond, wat in de praktijk neerkomt op een lage huurprijs. Die bescherming geldt niet bij een Erholungsgarten. Verhuurders zijn daar vrijer in het bepalen van de huurprijs, wat kan betekenen dat je aanzienlijk meer betaalt voor een vergelijkbaar perceel dat net over de 400 m² zit.

Als je dus kiest tussen twee percelen waarvan het ene net onder en het andere net boven de 400 m² zit, is het slim om ook de huurovereenkomst en de huurprijs goed te vergelijken, niet alleen de oppervlakte.

Een perceel groter dan 400 m² biedt meer ruimte en vrijheid, maar minder wettelijke bescherming. Weet je van tevoren onder welke categorie jouw tuin valt, dan voorkom je verrassingen achteraf. Controleer bij twijfel de huurovereenkomst, het bestemmingsplan en de regels van de Kleingartenverein. Dat geeft je een eerlijk beeld van wat je kunt verwachten.

Een schrebergarten hütte is de kleine tuinhut die je in een volkstuincomplex (Schrebergarten) mag plaatsen om gereedschap op te slaan, te schuilen bij regen of gewoon te genieten van je eigen stukje groen. Wat je precies mag bouwen, hangt sterk af van de tuinregels van je complex en de lokale regelgeving. De meeste tuinordes stellen strenge eisen aan het formaat, de plaatsing en het gebruik van zo’n hut.

Hieronder lees je wat er doorgaans is toegestaan, welke maten gangbaar zijn, wat een hut kost en waar je op moet letten voordat je iets aanschaft of bouwt.

Welke regels gelden voor een schrebergarten hütte?

Volkstuincomplexen werken met een tuinorde (Gartenordnung) die precies omschrijft wat je mag plaatsen. Voor de hut gelden in de meeste gevallen de volgende punten:

• Maximale oppervlakte: in Duitsland geldt op basis van het Bundeskleingartengesetz (BKleingG) een maximale bebouwde oppervlakte van 24 m² per volkstuin. Dit is een wettelijk maximum; de individuele tuinorde van jouw complex kan strenger zijn.
• Geen vaste bewoning: een schrebergarten hütte mag niet als permanente woning worden gebruikt. Overnachten is vaak wel toegestaan, maar alleen tijdelijk.
• Afstand tot de erfgrens: de meeste tuinordes schrijven een minimale afstand voor tussen de hut en de grens (het hek). Dat is vaak 1 meter, maar controleer de specifieke regels van jouw complex.
• Hoogte: de maximale nok- of wandhoogte is regelmatig beperkt tot zo’n 2 tot 2,5 meter, afhankelijk van de tuinorde.
• Fundament: vaste, betonnen funderingen zijn in veel complexen verboden. Een hut op poeren of een houten vloerkader is dan de toegestane oplossing.

Informeer altijd eerst bij de beheerder of het bestuur van jouw tuincomplex voordat je een hut koopt. Regels kunnen per complex en per gemeente flink verschillen.

Welk formaat past bij een volkstuinhut?

Het meest gebruikte formaat voor een schrebergarten hütte ligt tussen 10 m² en 24 m². Een hut van 12 m² (bijvoorbeeld 3 x 4 meter) biedt genoeg ruimte voor een kleine zithoek, gereedschapsopslag en een kleine koelkast. Kleinere modellen van 6 tot 9 m² dienen vrijwel uitsluitend als berging voor gereedschap en fietsen.

Let bij de keuze op de buitenmaten inclusief dakoversteek. Sommige tuinordes meten de oppervlakte aan de buitenwanden; andere rekenen met de vloeroppervlakte. Dat verschil kan betekenen dat een hut die op papier 24 m² vloeroppervlakte heeft, toch te groot is als de regels de buitenmaten hanteren.

Materialen: hout, metaal of kunststof?

De meeste volkstuinhuten zijn gemaakt van hout, en dat is niet toevallig. Hout past esthetisch goed in een groene omgeving en is relatief makkelijk te bewerken of aan te passen. Veel tuinordes schrijven zelfs voor dat de hut een houten uitstraling moet hebben.

Metalen huten (staal of aluminium) zijn goedkoper en onderhoudsarm, maar worden in sommige complexen niet toegestaan vanwege het industriële uiterlijk. Kunststof (PVC) huten zijn nagenoeg onderhoudsvrij maar zien er vaak minder natuurlijk uit en zijn minder populair in traditionele volkstuincomplexen.

Als je kiest voor hout, gebruik dan geïmpregneerd of thermisch behandeld hout. Dat gaat aanzienlijk langer mee dan onbehandeld vurenhout en vraagt minder onderhoud. Wil je de hut een persoonlijk kleurtje geven, kijk dan even in de tuinorde of er eisen zijn aan kleur of afwerking.

Wat kost een schrebergarten hütte?

De prijs hangt sterk af van het formaat, het materiaal en de kwaliteit van het houtwerk. Als globale richtlijn kun je in 2026 rekenen met:

• Kleine berging (tot 9 m²): naar schatting rond 400 tot 1.200 euro in 2026.
• Middelgrote hut (10 tot 15 m²): naar schatting rond 1.500 tot 3.500 euro in 2026.
• Grotere tuinhut (16 tot 24 m²): naar schatting rond 3.500 tot 7.000 euro of meer in 2026, afhankelijk van uitvoering en isolatie.

Huten met isolatie, dubbele beglazing of een veranda liggen aan de bovenkant van die bandbreedte. Montage is soms inbegrepen bij de prijs, soms niet. Vraag dit altijd na en reken ook de kosten van transport mee, want een grote hut die kant-en-klaar geleverd wordt, vraagt soms speciale vrachttransportmiddelen.

Vergunning en toestemming

In veel gevallen is een vergunning van de gemeente niet nodig voor een kleine tuinhut op een volkstuincomplex, zeker als de hut niet groter is dan de wettelijke maxima en niet permanent bewoond wordt. Maar „niet vergunningplichtig“ is niet hetzelfde als „alles mag“. Je hebt in vrijwel alle gevallen toestemming nodig van het bestuur van je tuinvereniging. Sommige verenigingen hanteren een goedkeuringsprocedure waarbij je een tekening of maatschets moet indienen.

Zorg dat je die goedkeuring schriftelijk hebt voordat je de hut bestelt of bouwt. Achteraf een te grote of onjuist geplaatste hut verwijderen of verplaatsen is duur en vervelend.

De beste aanpak is dus: eerst de tuinorde van jouw complex goed doorlezen, toestemming vragen aan het bestuur, en pas daarna een hut uitzoeken die precies binnen die regels past. Zo bespaar je jezelf een hoop gedoe en geniet je straks zorgeloos van je eigen plekje in de volkstuin.

Een toilet zelf bouwen in je schrebergarten is goed te doen, zelfs zonder veel bouwervaring. De meest praktische keuze is een scheidingstoilet (Trenntoilette): daarmee houd je urine en vaste stoffen gescheiden, wat geur vermindert en composteren makkelijker maakt. In dit artikel lees je precies hoe je zo’n toilet bouwt, welke materialen je nodig hebt en waar je op moet letten.

Waarom een scheidingstoilet de beste keuze is voor de schrebergarten

Een gewoon chemisch toilet is een optie, maar heeft nadelen: de vloeistof moet je regelmatig afvoeren en chemicaliën zijn slecht voor de bodem. Een scheidingstoilet heeft geen wateraansluiting nodig, stinkt veel minder dan je verwacht en de inhoud kun je composteren of eenvoudig afvoeren. Voor een volkstuin, waar je vaak geen rioolaansluiting hebt, is dit de meest zelfvoorzienende oplossing.

Het principe is simpel: urine wordt via een speciale inzet naar een jerrycan of opvangvat geleid. Vaste stoffen vallen in een aparte emmer, die je afdekt met strooisel zoals zaagsel, houtspaanders of gedroogde aarde. Zo ontstaat vrijwel geen geur en kun je de inhoud van de emmer later composteren.

Materialen die je nodig hebt

• Een stevige houten kist of kast (multiplex van minimaal 18 mm werkt goed)
• Een scheidingsinzet voor het toilet (te koop online, naar schatting tussen de 30 en 60 euro in 2026)
• Een jerrycan van 10 of 20 liter voor de urine
• Een emmer van 10 tot 15 liter voor de vaste stoffen
• Een toiletbril die past op je kist
• Zaagsel of houtspaanders als strooiselmateriaal
• Schroeven, scharnieren en gereedschap (zaag, boormachine, schuurpapier)
• Verf of olie om het hout waterdicht te maken

Schrebergarten-toilette selber bauen: het stappenplan

Stap 1: Bouw de houten kist. Zaag de zijwanden, voor- en achterkant en de bodem uit multiplex. Een handige afmeting is ongeveer 45 cm breed, 45 cm diep en 45 cm hoog. Schroef de delen aan elkaar en schuur de randen glad zodat er geen splinters ontstaan.

Stap 2: Zaag een opening in het bovenblad. Leg de scheidingsinzet omgekeerd op het bovenblad en teken de vorm af. Zaag de opening iets kleiner uit dan de buitenrand van de inzet, zodat de inzet er stevig in rust. De uitsparing voor de urine-afvoer komt aan de voorkant.

Stap 3: Sluit de urine-afvoer aan. Verbind de afvoerpijp van de scheidingsinzet met een siliconenslang. Leid de slang door een gat in de zijkant of de voorkant van de kist naar de jerrycan. Controleer of de verbinding goed sluit zodat er niets lekt.

Stap 4: Plaats de emmer. Zet de emmer voor de vaste stoffen in de kist, recht onder de opening. Voeg een laagje zaagsel toe als bodem in de emmer. Na elk gebruik strooi je weer een klein schepje zaagsel in de emmer. Dit absorbeert vocht en voorkomt geur.

Stap 5: Bevestig de toiletbril. Schroef de toiletbril met scharnieren vast op het bovenblad. Een klapdeksel is handig om de emmer af te sluiten als het toilet niet in gebruik is.

Stap 6: Behandel het hout. Verf of olie de buitenkant van de kist met een watervaste afwerking. Dit voorkomt dat het hout rot door vocht en regen. De binnenkant laat je onbehandeld of gebruik je een vochtbestendige afdekfolie.

Plaatsing en onderhoud in de schrebergarten

Zet het toilet in een klein houten schuurhuis of toilethuisje met voldoende ventilatie. Een klein ventilatiegat hoog in de wand of een opening onder het dakrand is genoeg om lucht te laten circuleren. Stel het hokje op in de schaduw: warmte versnelt de geurontwikkeling.

De jerrycan voor urine kun je, verdund met water in een verhouding van 1 op 10, gebruiken als plantenvoeding. Vul de emmer voor vaste stoffen tot maximaal driekwart, daarna sluit je hem af met een deksel en laat je de inhoud composteren. Na enkele maanden is de compost klaar voor gebruik in de tuin. Leeg de emmer altijd op een vaste plek in de tuin, niet direct bij planten die je wil eten.

De totale materiaalkosten voor een zelfgebouwde versie liggen naar schatting rond de 60 tot 100 euro in 2026, afhankelijk van wat je al in huis hebt. Dat is een stuk minder dan een kant-en-klaar compostklo, dat al snel twee tot drie keer zo duur is. Met wat basale houtbewerkingsvaardigheden heb je het toilet in een weekend gebouwd en staat er een duurzame, geurloze oplossing in je volkstuin.

Een trenntoilette (scheidingstoilet) is voor veel kleingartenbezitters een praktische oplossing als er geen riolering op het perceel is. Bij dit type toilet worden urine en vaste ontlasting gescheiden opgevangen, zodat er geen chemische middelen of wateraansluiting nodig zijn. Dat maakt een trenntoilette geschikt voor een kleingarten, maar er zijn wel een paar dingen die je vooraf goed moet regelen.

Waarom een trenntoilette in de kleingarten?

De meeste volkstuinen en kleingartenkolonies hebben geen aansluiting op het riool. Een gewone chemische toiletcabine stinkt snel en vereist regelmatige leeging met speciale vloeistoffen. Een trenntoilette lost beide problemen op: omdat urine en ontlasting apart worden opgevangen, ontstaat er nauwelijks geur. Urine bevat de stof die de typische ammoniak-lucht veroorzaakt zodra het contact maakt met ontlasting. Houdt je ze gescheiden, dan valt die reactie weg.

Bovendien is er geen wateraansluiting nodig en valt het systeem niet onder de wettelijke eisen voor chemische afvalbeheer. Dat maakt een trenntoilette praktisch en goedkoper in gebruik dan alternatieve systemen.

Trenntoilette im Kleingarten: wat zegt de regelgeving?

In Duitsland valt de kleingarten onder het Bundeskleingartengesetz (BKleingG). Dat wil niet zeggen dat er één uniforme regel is voor sanitair. De plaatselijke Kleingartenverein of de gemeente bepaalt wat is toegestaan op een perceel. In veel kolonieverenigingen geldt een verbod op vaste bouwwerken met sanitair, maar een vrijstaande, verplaatsbare trenntoilette valt daar in de meeste gevallen buiten.

Controleer altijd je eigen pachtcontract en de regels van je Kleingartenverein voordat je een toilet plaatst. Sommige verenigingen staan een scheidingstoilet toe zolang het inhoud wordt afgevoerd op de juiste manier en er geen put of septictank in de grond wordt gegraven. Graaf je niets in en verwerk je de stoffen verantwoord, dan is er doorgaans geen probleem.

Hoe verwerk je de inhoud?

Dit is het meest praktische punt bij gebruik in een kleingarten. De twee stromen die een trenntoilette produceert, vergen elk een andere aanpak:

• Urine: sterk verdund (1 deel urine op 10 delen water) kun je dit direct als stikstofrijke meststof over de tuin verdelen. Op een kleingarten is dat een logische keuze. Giet het niet te geconcentreerd en niet vlak bij eetbare gewassen.
• Vaste ontlasting: dit wordt in de meeste modellen opgevangen in een aparte emmer of composteerbare zak. Je voegt na elk gebruik een klein beetje strooisel toe (zaagmeel, gedroogde aarde of cocosvezels), wat de ontlasting droog houdt en geur beperkt. De emmer kun je vervolgens composteren op een gesloten composthoop, als de gemeente en je vereniging dat toestaan. Twijfel je? Gooi de inhoud dan weg als restafval of breng het naar een milieustation.

Let op: in de openbare ruimte of op gemeenschappelijk terrein mag je de inhoud niet zomaar uitrijden. Doe dit alleen op je eigen perceel en met inachtneming van de lokale regels.

Welk model past bij een kleingarten?

Voor een kleingarten heb je geen groot of zwaar model nodig. Compact, lichtgewicht en eenvoudig leeg te maken zijn de belangrijkste eisen. Er zijn zowel plastic modellen als houten modellen (soms met een composttoiletsysteem). Merken zoals Trelino bieden modellen aan die speciaal voor buitengebruik zijn ontworpen en zijn ook in de tuinbouwwereld bekend, maar er zijn meerdere aanbieders op de markt.

Let bij de aanschaf op:

• De inhoud van de urineopvang (zeker 5 tot 10 liter voor een langere tuindag met meerdere personen).
• Een goed sluitend deksel om insecten buiten te houden.
• Materiaal dat bestand is tegen regen en temperatuurwisselingen, zeker als het toilet buiten staat.
• Gemakkelijke demontage voor schoonmaak en transport.

Wil je het toilet binnenshuis in een tuinhuis plaatsen, dan zijn er ook kleinere tafelmodellen of inbouwvarianten beschikbaar. Die zijn minder geschikt als er meerdere bezoekers per dag gebruik van maken.

Wat kost een trenntoilette voor de tuin?

Eenvoudige plastic modellen zijn al verkrijgbaar voor naar schatting rond 150 tot 300 euro in 2025. Kwalitatief betere of esthetisch verzorgde modellen, zoals de Trelino Evo-serie, kosten naar schatting tussen de 300 en 600 euro. Daar komen de kosten voor strooiselmateriaal bij, wat op jaarbasis weinig bedraagt (enkele tientallen euro’s bij normaal gebruik).

Vergeleken met een chemisch toilet op jaarbasis, inclusief de vloeistoffen en leeging, is een trenntoilette in de meeste gevallen goedkoper op de lange termijn en beter voor de tuin.

Een trenntoilette in een kleingarten werkt goed als je weet hoe je de inhoud verwerkt en de regels van je vereniging hebt nagekeken. Het systeem vraagt een kleine omschakeling in gewoontes, maar biedt in ruil daarvoor een geurarm, chemievrij alternatief dat jarenlang mee kan.

Een kleingarten haus is een klein gebouw of huisje dat staat op een volkstuincomplex (Kleingarten). Het gaat om een tuinhuisje dat je mag gebruiken als schuilplek, opbergruimte of tijdelijk verblijf, maar dat in de meeste gevallen niet bedoeld is als permanente woning. Precies dát onderscheid bepaalt wat je wel en niet mag met zo’n gebouwtje.

In Duitstalige landen, maar ook in Nederland en België via vergelijkbare volkstuinregelingen, kennen volkstuincomplexen strikte regels over de omvang en het gebruik van het huisje op je perceel. Wat je mag bouwen, hoe groot het mag zijn en of je er mag overnachten: dat hangt sterk af van de lokale gemeente en de regels van de volkstuinvereniging.

Wat mag een kleingarten haus zijn?

In Duitsland valt het kleingarten haus onder de Bundeskleingartengesetz (BKleingG). Die wet stelt dat een tuinhuisje op een volkstuinperceel maximaal 24 vierkante meter groot mag zijn, inclusief de overdekte buitenruimte zoals een veranda. Het gebouwtje mag niet als vaste woning worden gebruikt. Permanent wonen in een kleingarten haus is dus in de meeste gevallen niet toegestaan, ook al staat het complex er al tientallen jaren.

In de praktijk ziet dat er zo uit: je mag er spullen opbergen, schuilen tijdens een regenbui, lunchen en in sommige gevallen ook overnachten, maar je kunt er je officiële adres niet vestigen. Zodra je het huisje inricht als volwaardige woning, met keuken, badkamer en verwarming, riskeer je een aanschrijving van de gemeente of de tuinvereniging.

Regels voor het bouwen van een kleingarten haus

Wil je een nieuw kleingarten haus neerzetten of een bestaand huisje verbouwen, dan zijn er een paar zaken die je van tevoren moet uitzoeken:

• Vergunning: In veel gemeenten is een bouwvergunning nodig, ook voor kleine gebouwtjes op volkstuingrond. Informeer bij de gemeente voordat je begint.
• Maximale oppervlakte: In Duitsland geldt de grens van 24 m² (inclusief overdekt terras). In Nederland hangt de toegestane maat af van het bestemmingsplan en de regels van de tuinvereniging.
• Materiaalgebruik: Veel volkstuinverenigingen stellen eisen aan het uiterlijk en de bouwmaterialen. Een stalen zeecontainer neerzetten is doorgaans niet toegestaan, een houten tuinhuis meestal wel.
• Aansluiting op nutsvoorzieningen: Water en elektriciteit zijn op veel complexen aanwezig, maar een vaste gasaansluiting of riolering is lang niet overal mogelijk of toegestaan.

Kleingarten haus kopen of huren: waar let je op?

Je koopt bij een volkstuincomplex geen grond, maar een recht van gebruik. Je betaalt voor het overige de jaarlijkse pacht aan de vereniging of de gemeente. Als er al een huisje op het perceel staat, betaal je daarvoor een overnameprijs aan de vorige huurder. Die prijs is in de praktijk sterk wisselend en hangt af van de staat, de grootte en de ligging van het huisje.

Let bij de overname van een bestaand kleingarten haus op de staat van de fundering, het dak en de isolatie. Veel oudere huisjes zijn niet geïsoleerd en dus koud in de winter. Controleer ook of het huisje in de juiste staat verkeert volgens de regels van de vereniging, want als er sprake is van illegale uitbouw of verbouwingen, word jij als nieuwe huurder daarvoor verantwoordelijk gesteld.

Onderhoud en plantenbescherming in en rond het huisje

Een kleingarten haus staat altijd midden in een tuin, en dat brengt verplichtingen mee op het gebied van onderhoud. De volkstuin zelf moet er verzorgd uitzien: de meeste verenigingen controleren regelmatig of het perceel goed wordt bijgehouden. Een verwaarloosde tuin of een vervallen huisje kan reden zijn om het huurcontract te beëindigen.

Wie groenten of fruit verbouwt op zijn volkstuin, krijgt te maken met ziekten en plagen. Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de volkstuin is aan regels gebonden. In Duitsland geeft de overheid (onder andere via de deelstaat Saksen) voorlichtingsmateriaal uit over verantwoord gebruik van bestrijdingsmiddelen bij nutsplanten en sierplanten in de tuin en rond het tuinhuisje. Kies bij voorkeur voor middelen die zijn toegelaten voor gebruik door particulieren en ga voorzichtig om met de dosering.

Wat kost een kleingarten haus per jaar?

De jaarlijkse kosten voor een volkstuin met huisje bestaan uit een paar vaste posten. Denk aan de jaarlijkse pacht voor de grond (naar schatting rond 100 tot 300 euro per jaar in 2026, afhankelijk van de regio en de grootte van het perceel), de contributie aan de volkstuinvereniging en de kosten voor water en stroom. Daar komen de onderhoudskosten van het huisje zelf nog bij. Dat maakt een volkstuin relatief betaalbaar vergeleken met een tweede woning of vakantiehuisje, maar onderschat de tijd en het geld die onderhoud vraagt niet.

Een kleingarten haus geeft je een eigen buitenruimte voor weinig geld, maar het is geen vervanging voor een volwaardige woning. Verdiep je goed in de regels van de gemeente en de tuinvereniging voordat je een perceel overneemt, dan kom je later niet voor onverwachte verrassingen te staan.

Eine Sickergrube im Kleingarten ist in ganz Deutschland verboten. Das gilt nicht nur für neue Anlagen, sondern auch für bereits bestehende Gruben, über die Abwasser ungefiltert in den Boden versickert. Der Grund ist eindeutig: Abwasser aus Kleingärten kann das Grundwasser verunreinigen, und das betrifft letztendlich alle.

Viele Kleingärtner wissen nicht, dass ihre alte Grube illegal ist, oder sie ignorieren es bewusst. Doch die Konsequenzen können teuer werden, und zwar nicht nur für den Einzelnen, sondern für die gesamte Kleingartengemeinschaft.

Was ist eine Sickergrube im Kleingarten genau?

Eine Sickergrube ist ein unterirdisch angelegtes Loch oder ein Behälter, der kein dichtes Fundament hat. Abwasser läuft dort hinein und versickert dann direkt in den Boden. Das klingt praktisch, ist aber gefährlich: Im Abwasser stecken Keime, Chemikalien aus Reinigungsmitteln, Medikamentenreste und Fäkalien. All das gelangt ungefiltert ins Erdreich und von dort ins Grundwasser.

Im Unterschied dazu ist eine dichte Sammelgrube (auch Fäkaliengrube genannt) ein vollständig geschlossener Behälter, aus dem Abwasser regelmäßig abgepumpt und fachgerecht entsorgt werden muss. Diese sind unter bestimmten Voraussetzungen in Kleingärten erlaubt. Eine echte Sickergrube dagegen nie.

Warum das Verbot der Sickergrube im Kleingarten alle trifft

Wenn eine einzelne Sickergrube im Kleingarten illegal betrieben wird, zahlen im schlimmsten Fall alle. Kleingartenvereine haften oft als Gemeinschaft, wenn es zu Umweltschäden durch Abwasser kommt. Das kann bedeuten: Der Verein muss die Sanierung bezahlen, auch wenn nur ein einziges Mitglied die Grube betrieben hat. Bei größeren Vereinen mit Hunderten von Parzellen können sich solche Kosten schnell auf mehrere zehntausend Euro belaufen.

Dazu kommt: Kommunen können bei Verstößen Bußgelder verhängen und Pachtverträge gefährden. In manchen Fällen droht sogar der Entzug der Genehmigung für den gesamten Verein. Das ist kein theoretisches Szenario, sondern passiert in der Praxis, wenn Behörden bei Kontrollen illegale Gruben entdecken.

Was ist stattdessen erlaubt?

Ob und welche Abwasserlösung du im Kleingarten nutzen darfst, hängt von der Gemeinde und den lokalen Vorschriften ab. Generell gilt:

• Chemische Toiletten sind in vielen Kleingärten erlaubt, solange der Inhalt ordnungsgemäß entsorgt wird.
• Trockentoiletten oder Komposttoiletten sind eine umweltfreundliche Alternative, sofern sie fachgerecht betrieben werden.
• Dichte Sammelgruben können genehmigt werden, müssen aber regelmäßig von einem zugelassenen Betrieb geleert werden.
• Anschluss ans öffentliche Kanalnetz ist die sauberste Lösung, aber in vielen Kleingärten baulich oder finanziell nicht möglich.

Welche Lösung konkret für deinen Kleingarten in Frage kommt, kläre direkt beim zuständigen Kleingärtnerverein und der Gemeindeverwaltung. Die Regeln sind von Ort zu Ort unterschiedlich.

Was tun, wenn du eine alte Sickergrube hast?

Hast du auf deiner Parzelle eine Sickergrube geerbt oder entdeckt, solltest du schnell handeln. Informiere deinen Vereinsvorstand und wende dich an die zuständige Behörde, um zu klären, welche Schritte nötig sind. Eigeninitiative zahlt sich hier aus: Wer eine illegale Anlage selbst meldet und saniert, kommt in der Regel besser weg als jemand, bei dem die Behörde die Grube bei einer Kontrolle entdeckt.

Die Stilllegung einer alten Sickergrube bedeutet meistens: Grube leeren lassen, mit Sand oder Beton verfüllen und eine genehmigungsfähige Alternative schaffen. Die Kosten dafür trägt in der Regel der Pächter der betroffenen Parzelle.

Eine Sickergrube im Kleingarten ist kein Kavaliersdelikt. Sie schadet dem Grundwasser, gefährdet den Verein und kann dich persönlich teuer zu stehen kommen. Die sicherste Entscheidung ist, sie so schnell wie möglich zu schließen und eine legale Lösung zu finden.

Eine Gartenlaube darf laut dem deutschen Bundeskleingartengesetz (BKleingG) maximal 24 Quadratmeter groß sein. Das gilt für Lauben in Kleingärten und ist eine harte Obergrenze, keine Empfehlung. Wer größer baut, riskiert, dass die Laube abgerissen werden muss. Aber was genau zählt zu diesen 24 m²? Und was gilt außerhalb von Kleingärten? Das schauen wir uns konkret an.

Die 24-m²-Regel: Was zählt dazu?

Das Bundeskleingartengesetz schreibt vor, dass eine Gartenlaube nicht größer als 24 Quadratmeter sein darf, einschließlich eines überdachten Freisitzes. Das bedeutet: Die Grundfläche der Laube selbst und eine überdachte Terrasse oder ein Vordach werden zusammengerechnet. Ein Vordach von 4 m² reduziert also die verfügbare Innenfläche auf 20 m².

Wichtig: Die 24 m² beziehen sich auf die bebaute Fläche, nicht auf den Innenraum. Gemessen wird von Außenwand zu Außenwand. Wände, Dachüberstand und überdachte Bereiche spielen dabei eine Rolle. Ein kleiner Irrtum bei den Maßen kann schon dazu führen, dass du die Grenze überschreitest.

Ein typisches Beispiel: Eine Laube mit 4 x 5 Meter Grundfläche hat 20 m². Dazu kommt ein überdachter Freisitz von 2 x 2 Meter, also weitere 4 m². Zusammen sind das exakt 24 m², und damit an der Grenze. Mehr ist nicht erlaubt.

Wie groß darf eine Gartenlaube sein außerhalb des Kleingartens?

Wer keinen Kleingarten im Sinne des BKleingG hat, also zum Beispiel ein eigenes Grundstück oder einen Garten beim Eigenheim, für den gelten andere Regeln. Hier ist nicht das Bundeskleingartengesetz maßgeblich, sondern das jeweilige Landesbaurecht und die örtliche Bebauungsplanung.

In den meisten Bundesländern darfst du ein Gartenhaus ohne Baugenehmigung errichten, wenn es bestimmte Größen nicht überschreitet. Diese Grenzwerte unterscheiden sich von Bundesland zu Bundesland. Typische Richtwerte sind:

• Bayern: bis 75 m³ umbauter Raum genehmigungsfrei
• Nordrhein-Westfalen: bis 75 m³ genehmigungsfrei
• Baden-Württemberg: bis 40 m³ genehmigungsfrei
• Brandenburg: bis 10 m² Grundfläche genehmigungsfrei

Diese Zahlen können sich ändern und sind als Orientierung zu verstehen. Prüfe immer die aktuelle Landesbauordnung deines Bundeslandes und frage im Zweifel beim zuständigen Bauamt nach, bevor du baust.

Darf eine Gartenlaube zum Wohnen genutzt werden?

Nein, das ist im Kleingarten ausdrücklich verboten. Das Bundeskleingartengesetz schreibt vor, dass eine Gartenlaube nicht zum dauerhaften Wohnen genutzt werden darf. Sie soll dem Aufenthalt im Garten dienen, zum Beispiel als Unterstellmöglichkeit bei Regen oder zur Aufbewahrung von Gartengeräten, aber nicht als fester Wohnsitz.

Ein weiteres Kriterium ist, dass die Laube einfach gebaut sein muss. Ein dauerhaft bewohnbarer Ausbau mit Heizung, Badezimmer und vollständiger Küchenausstattung ist nicht erlaubt, auch wenn die Fläche unter 24 m² bleibt. Der Verein oder die Kleingartenanlage kann solche Verstöße melden, und im schlimmsten Fall droht der Verlust des Pachtvertrags.

Was passiert, wenn die Laube zu groß ist?

Ist eine Gartenlaube im Kleingarten größer als 24 m², verstößt das gegen das Bundeskleingartengesetz. Der Kleingärtnerverein kann in diesem Fall den Rückbau fordern. Das heißt: Die Laube muss verkleinert oder im schlimmsten Fall vollständig abgerissen werden, auf Kosten des Pächters.

Auch bei selbst gebautem Gartenhäuschen auf dem eigenen Grundstück ohne Baugenehmigung drohen Konsequenzen, wenn die zulässige Größe überschritten wird. Das Bauamt kann eine nachträgliche Baugenehmigung verlangen oder den Abriss anordnen. Solche Verfahren können teuer werden.

Praktische tips: zo bouw je slim binnen de regels

Als je een tuinhuisje wilt bouwen, helpt het om vooraf een plattegrond te tekenen en de maten nauwkeurig te berekenen. Houd rekening met overkappingen en luifels, want die tellen mee. Laat bij twijfel een bouwbedrijf of je Kleingartenverein meekijken voordat je begint.

Wil je meer ruimte, overweeg dan een tuinhuis zonder overkapping of kies voor een eenvoudige berging naast de laube, als het bestemmingsplan dat toestaat. Twee aparte kleine gebouwen kunnen soms meer ruimte bieden dan één grote laube, afhankelijk van de lokale regels.

De maximale grootte van een Gartenlaube is duidelijk: 24 m² inclusief overdekte buitenruimte in een Kleingarten, en variabel per deelstaat buiten dat. Controleer altijd de regels die voor jouw specifieke situatie gelden, want een fout is achteraf duur om te herstellen.