Een gartenlaube in een kleingarten is een kleine, vaste of semivaste overkapping of tuinhuisje dat je in een volkstuincomplex mag plaatsen. Wat je precies mag bouwen, hangt af van het Bundeskleingartengesetz (de Duitse federale wet op volkstuinen) en de regels van jouw specifieke tuinvereniging. Het gaat hier niet om een simpel tuinschuurtje: de gartenlaube heeft in de kleingarten een wettelijke definitie en een maximale omvang.
Dit onderwerp is concreter dan het lijkt. Veel huurders van een kleingarten maken fouten bij de bouw van hun gartenlaube, simpelweg omdat ze de regels niet kennen. Hieronder lees je precies wat er geldt, wat er mis kan gaan en hoe je het goed aanpakt.
Wat is een gartenlaube in een kleingarten precies?
De gartenlaube is het tuinhuisje of de prieel dat bij een kleingarten hoort. Volgens het Bundeskleingartengesetz (BKleingG) mag zo’n laube een maximale oppervlakte hebben van 24 vierkante meter, inclusief een overdekte veranda. Dat is een harde grens. Een gartenlaube mag nadrukkelijk niet geschikt zijn als permanente woning. Er mogen dus geen slaapkamers, badkamer met douche of andere voorzieningen in worden gebouwd die een permanente bewoning mogelijk maken.
In de praktijk betekent dit dat een eenvoudige keukenhoek of een toilet in veel gevallen is toegestaan, maar een volwaardige badkamer of vaste slaapkamer niet. De laube is bedoeld als tijdelijk verblijf tijdens het tuinieren, niet als tweede woning.
Regels per deelstaat en tuinvereniging
Naast de federale wet gelden in elke deelstaat aanvullende regels. In Noordrijn-Westfalen (NRW) gelden bijvoorbeeld specifieke bouwvoorschriften voor gartenlaube in kleingartenanlagen, die via het bouwportaal van de deelstaat zijn te raadplegen. Die regels kunnen betrekking hebben op de maximale hoogte van het gebouw, het type materialen en of je een bouwvergunning nodig hebt.
Bovenop de deelstaatregel komt nog de eigen regelgeving van de tuinvereniging (Kleingartenverein). Die kan strenger zijn dan de wet, maar nooit soepeler. Informeer dus altijd eerst bij jouw vereniging voordat je begint met bouwen. Soms is schriftelijke toestemming verplicht, zelfs als het gebouw technisch gezien binnen de wettelijke grenzen valt.
Wanneer heb je een bouwvergunning nodig?
Of je een vergunning nodig hebt voor een gartenlaube in je kleingarten, hangt af van de grootte en de deelstaat. In veel gevallen is een tuinhuisje tot 24 m² vergunningvrij, maar dit geldt niet overal en niet automatisch. In NRW geldt dat kleine bouwwerken onder een bepaalde drempelwaarde vergunningvrij zijn, maar die drempelwaarde verschilt per gemeente en situatie.
Let op de volgende punten:
- Een gartenlaube met fundering wordt in veel gevallen als bouwwerk gezien en valt dan wel onder de vergunningsplicht.
- Een verplaatsbaar tuinhuisje op steunpunten of een houten vloer valt vaker buiten de vergunningsplicht.
- Uitbreidingen van een bestaande laube tellen mee voor de maximale 24 m².
- In NRW kun je via het officiële Bauportal NRW controleren wat voor jouw situatie geldt.
Twijfel je? Vraag dan altijd schriftelijk bevestiging bij de gemeente of de Kleingartenverein. Mondeling advies is later moeilijk te bewijzen.
Wat mag er in een gartenlaube staan?
De inrichting van een gartenlaube in een kleingarten is aan regels gebonden. Permanente bewoning is verboden. In de praktijk toetsen gemeenten en tuinverenigingen aan de volgende criteria:
- Geen vaste aansluiting op het riool (of alleen een droogtoilet of mobiele toiletoplossing).
- Geen centrale verwarming of andere installaties die permanent wonen mogelijk maken.
- Geen officieel woonadres op het adres van de kleingarten.
- Een eenvoudige kookgelegenheid en een wastafel zijn doorgaans toegestaan.
Gebruik van elektriciteit via zonnepanelen of een aansluiting op het net van de tuinvereniging is in veel gevallen gewoon mogelijk, maar ook daarvoor gelden technische en veiligheidseisen. Laat installaties altijd keuren door een erkend elektricien.
Kosten en materialen
De kosten voor een gartenlaube in een kleingarten lopen sterk uiteen. Een eenvoudig houten tuinhuisje van rond de 15 tot 20 m² kost naar schatting tussen de 3.000 en 10.000 euro in 2026, afhankelijk van het materiaal, de afwerking en of je het zelf monteert of laat bouwen. Een gemetselde of betonnen constructie is duurder en trekt eerder de aandacht van de gemeente als het om de vergunningsplicht gaat.
Houd rekening met extra kosten voor het aanleggen van een pad, een terras of een veranda. Die oppervlakten tellen soms mee voor de maximale bebouwingsgraad van de tuin. Volgens het BKleingG moet minimaal een derde van de kleingarten worden gebruikt voor het kweken van groenten, fruit of andere gewassen. Bouw je te veel verharding of bebouwing, dan kan de tuinvereniging ingrijpen.
Veelgemaakte fouten bij de gartenlaube
De meest voorkomende fout is bouwen zonder overleg met de tuinvereniging. Zelfs als een laube technisch voldoet aan de wet, kan de vereniging bouwen verbieden als er geen voorafgaande toestemming is gevraagd. Een tweede veelgemaakte fout is het overschrijden van de 24 m², soms onbedoeld doordat mensen de veranda of een aangebouwde berging niet meetellen. En een derde valkuil is het verbouwen van een laube naar een slaapgelegenheid, wat juridisch neerkomt op onrechtmatige permanente bewoning en kan leiden tot opzegging van het huurcontract.
Controleer altijd de regels bij zowel de gemeente, de deelstaat als de tuinvereniging voordat je begint. Dat kost een paar uur tijd en voorkomt problemen die soms jaren aanslepen.